ZOSTAŃ PARTNEREM PORTALU
Firma Johnson Controls jest czołowym dostawcą sprzętu automatyki budynkowej, systemów kontroli oraz usług w zakresie ogrzewania, wentylacji, klimatyzacji i chłodnictwa, a także systemów zabezpieczeń.

KATALOG PRODUKTÓW

POZNAJ JOHNSON CONTROLS

Symbole elektryczne – Jak czytać schematy? #4 STYKI, PRZYCISKI, CZUJNIKI

Symbole elektryczne – Jak czytać schematy? #4 STYKI, PRZYCISKI, CZUJNIKI

W dwóch poprzednich lekcjach pisałem o przekaźnikach i stycznikach, gdzie styki były przełączane elektromagnetycznie. Istnieje wiele innych urządzeń, w których styki przełączane są mechanicznie, indukcyjnie, pneumatycznie lub hydraulicznie. W tej lekcji przedstawię zestawienie symboli styków wraz z ich napędami.

Z poprzedniej lekcji #2 wiemy, że styki mogą być normalnie otwarte (NO) i normalnie zamknięte (NC) lub przełączne (NCNO). Jednak zwarcie lub rozwarcie styków może zostać wysterowane na wiele sposobów – dzięki napędom. W lekcji #2 i #3 opisane zostały napędy elektromagnetyczne – cewki. W tym artykule przedstawię inne rodzaje sterowania stykami.


W JAKIM PROGRAMIE RYSOWAĆ SCHEMATY ELEKTRYCZNE ?


 

#0 Rodzaje styków – symbole elektryczne

SYMBOL STYKU

OPIS

Styk NO czytanie schematow elektrycznychStyk NO – ogólny symbol styku normalnie otwartego; styk zwierny. Uruchomienie napędu (np, przyciskiem, cewką) zwiera styk i jest przejście między przyłączami 13 i 14.
Czytanie schematów elektrycznych - styk NCStyk NC – ogólny symbol styku normalnie zamkniętego; styk rozwierny. Uruchomienie napędu rozwiera styk i nie ma przejścia między przyłączami 11 i 12
Czytanie schematów elektrycznych - styk c/o  Styk NCNO – ogólny symbol styku przełącznego; styk c/o (close/open). Uruchomienie napędu przełącza styk z 11,12 na 11,14
styk_glowny_stycznika styk główny stycznika – styk mocy stycznika; styk roboczy stycznika;
 stykNO_wyprzedzajacy styk NO wyprzedzający – Styk tego typu zwiera z wyprzedzeniem w stosunku do „normalnych” styków podłączonych do tego samego napędu. Stosuje się go w układzie sterowania wtedy gdy potrzeba przekazać informację szybciej niż np. załączenie silnika przez styki główne. Może służyć do zabezpieczeń w układach sterowania.
 stykNO_opozniajacy Styk NO opóźniający – Styk tego typu zwiera z opóźnieniem w stosunku do „normalnych” styków podłączonych do tego samego napędu. Stosuje się go w układzie sterowania wtedy gdy potrzeba przekazać informację z niewielkim opóźnieniem po załączeniu styków głównych/normalnych. Można go stosować np. do potwierdzenia pracy silnika, przekazując sygnał przez ten styk np. do lampki lub sterownika PLC

Na schematach można spotkać jeszcze kilka innych symboli styków np. przelotowe, z samoczynnym cofaniem i inne funkcyjne, raczej rzadko stosowane. Analizując schemat elektryczny w pierwszej kolejności powinniśmy zwrócić uwagę na napęd, który wyzwala styk i przeanalizować jego zastosowanie w schemacie.

#0 Napędy styków

Na schematach elektrycznych napędy styków mogą być rysowane na kilka sposobów. Na przykład cewki elektromagnetyczne mogą być rysowane na innej stronie schematu niż styki. Ta zasada tyczy się też urządzeń o specjalnych funkcjach, np. czujnik kontroli faz może zostać narysowany na jednej stronie a jego styk dodatkowy już na kolejnej. Napędy wraz ze stykami można rysować też jako jeden symbol np. presostat. W schemacie elektrycznym nie będzie narysowany rurociąg w którym zainstalowany jest presostat a jedynie jego styk. Dlatego przy stykach sterowanych inaczej niż elektrycznie rysuje się ich napęd. Poniżej przykład na presostacie:

Symbol

Nazwa

Opis

Wygląd

Presostat

Przełącznik ciśnieniowy; Presostat ze stykiem NO. Napędem styku jest ciśnienie np. powietrza, cieczy.

Presostat można nazwać przekaźnikiem ciśnienia. Np. jeżeli ciśnienie w jakimś rurociągu będzie większe niż ustawione na presostacie, to zostanie zwarty styk presostatu.

presostat

#1 Napędy mechaniczne – symbole elektryczne

Napędy mechaniczne to takie, które są sterowane ręcznie przez człowieka (np. przyciski, przełączniki) lub w wyniku akcji jakiegoś elementu mechanicznego (krańcówki, krzywki) . Co to jest przycisk pewnie każdy wie. Przyciski można spotkać niemal wszędzie, w windzie, na klawiaturze, na pilocie telewizora – są to przyciski monostabilne. A przyciski a raczej przełączniki, takie jak w niektórych samochodach np. od świateł awaryjnych, przeciwmgielnych – są to przyciski bistabilne czyli takie, które pozostają w pozycji wciśniętej po wyzwoleniu i powracają do pozycji pierwotnej po ponownym wciśnięciu – analogicznie z przekręcaniem. W automatyce przyciski monostabilne służą do prostych funkcji sterowania takich jak start, stop, reset lub np. zabezpieczeń – krańcówki.

Przycisk_bezpieczenstwaNiemal w każdej maszynie można spotkać przyciski bezpieczeństwa, które prawie zawsze są ryglowane. Ryglowanie oznacza, że przycisk zostanie zablokowany po wciśnięciu. Odryglowanie takiego przycisku jest możliwe dopiero po przekręceniu przycisku lub mocnym odciągnięciu a nawet dopiero po przekręceniu kluczyka. Przyciski bezpieczeństwa służą do rozłączenia obwodu sterowania i mają za zadanie spowodować możliwie najszybsze zatrzymanie maszyny. Między innymi dlatego do przycisków bezpieczeństwa zawsze stosuje się styki NC – wciśnięcie takiego przycisku rozwiera obwód.

W poniższej tabeli symbole elektryczne napędów zostały głównie narysowane ze stykami NO, dlatego że napęd dla styków NC i przełącznych c/o będzie wyglądał identycznie, różnią się tylko typ styków.

Symbole elektryczne – styki z napędem ręcznym:

Symbol

Nazwa

Opis

Wygląd przykładowy

 symbol elektryczny przyciskPrzycisk NO ogólny; przycisk monostabilny.Przycisk ogólny stosowany do kontrolowanego załączania, wyłączania, potwierdzenia itp.przycisk monostabilny normalnie otwarty
 Przełącznik NO  ogólny; bistabilnyPrzełącznik NO dwupozycyjny bistabilny. W pozycji normalnej rozwiera a po przekręceniu/wciśnięciu zwiera.przelacznik

przycisk monostabilny normalnie otwarty

 symbol elektryczny przycisk-wcisniecie Przycisk NO wciskany; przycisk monostabilny wciskany.Przycisk ogólny stosowany do kontrolowanego załączania, wyłączania, potwierdzenia itp.przycisk monostabilny normalnie otwarty
 Przełącznik NO  wciskany; przycisk bistabilny.Może wyglądać tak samo jak zwykły przycisk, jednak jego działanie jest inne. Po wciśnięciu pozostaje we wciśniętej pozycji.przycisk monostabilny normalnie otwarty
 symbol elektryczny przelacznik trojpozycjyjnyPrzełącznik NO, sterowany przez przekręcenie, 3 pozycje przełączneTaki przełącznik 3 pozycyjny zazwyczaj posiada minimum 2 pola styków NO lub NC – po jednym dla pozycji 1 i 2. Pozycja 0 – wyłączony. Stosowany w układach sterowania do załączenia danej funkcji np. sterowanie automatyczne lub ręczne i 0 – wyłączone.Przelacznik 3 pozycyjny
symbol elektryczny przycisk przez przekreceniePrzełącznik NO, sterowany przez przekręcenie, monostabilnyJest to symbol przełącznika z samopowrotem, po przekręceniu mechanizm samoczynnie powróci do pozycji 0.przelacznik
 symbol elektryczny przelacznik przez przekrecenie Przełącznik NO, sterowany przez przekręcenie,
bistabilny
 Jest to symbol przełącznika bezsamopowrotu, przełącznik może wyglądać identycznie jak przykład wyżej. przelacznik
 symbol elektryczny przycisk-pedal Przycisk NO sterowany przez pedał; Przyciski w formie pedałów stosuje się np. przy maszynach gdzie operator ma zajęte ręce i musi mogą załączyć jakąś opcję np. chwilowe zatrzymanie transportera. przycisk-pedal
 symbol elektryczny przycisk bezpieczenstwaPrzycisk bezpieczeństwa, wciskany, monostabilny, nieryglowany, ze stykiem NCOgólny symbol przycisku bezpieczeństwa. stosowany ze specjalnymi modułami bezpieczeństwa.PRZYCISK-BEZPIECZENSTWA
 symbol elektryczny przycisk bezpieczenstwa ryglowany przekreceniePrzycisk bezpieczeństwa ryglowany, ze zwolnieniem przez przekręcenie, ze stykiem NCPo wciśnięciu przycisku przerywany jest obwód. Zwolnienie przycisku nastąpi dopiero po ręcznym przekręceniu. PRZYCISK-BEZPIECZENSTWA - przekrecenie
 symbol elektryczny przycisk bezpieczenstwa ryglowany odciagnieciePrzycisk bezpieczeństwa ryglowany, ze zwolnieniem przez odciągnięcie, ze stykiem NCPo wciśnięciu przycisku przerywany jest obwód. Zwolnienie przycisku nastąpi dopiero po ręcznym odciągnięciu. PRZYCISK-BEZPIECZENSTWA - odciagniecie
 symbol elektryczny przycisk bezpieczenstwa ryglowany kluczykPrzycisk bezpieczeństwa ryglowany, ze zwolnieniem przez kluczyk, ze stykiem NCTakie przyciski stosuje się w miejscach gdzie zwolnienie przycisku może wykonać tylko osoba posiadająca kluczyk np. po zbadaniu przyczyny zatrzymania maszyny. przycisk bezpieczenstwa - kluczyk
 

symbol elektryczny stacyjka
Styk NO sterowany przez kluczyk; stacyjka monostabilna Stacyjki stosowane są do funkcji specjalnych taki jak: autoryzacja uprawnień do obsługi, kasowanie lub potwierdzenie alarmu, kasowanie licznika.stacyjka
 symbol elektryczny rolka krancowkaStyk NO sterowany przez rolkę; krańcówka z rolkąKrańcówki służą do przekazania informacji o pozycji krańcowej jakiegoś elementu. Przekręcenie rolki spowoduje zwarcie styku. W krańcówkach przemysłowych zazwyczaj są dwa styki NO i NC.Krancowka-regulowana-z-rolka-
 symbol elektryczny styk krancowkeStyk przełączny sterowany krańcówką; Przełącznik krańcowy Jest to symbol ogólny krańcówek. Krańcówki mogą mieć bardzo wiele konfiguracji i różnych rolek. krancowka
 symbol elektryczny styk przez krzywkeStyk przełączny sterowany pozycją krańcową krzywki. Takie styki możemy spotkać np. w przepustnicach gdzie obrót przepustnicy obraca krzywkę. Pozycje krańcowe otwarta zamknięta naciskają rolkę i styk się przełącza. przepustnice
 Styk NO sterowany przez pływak; PływakPływaki stosuje się do kontroli poziomu w zbiornikach. Np. Można zastosować pływak do wykrycia przelewu zbiornika gdy zbiornik jest pełen. sonda-plywakowa

#2 Napędy sensoryczne; czujniki – symbole elektryczne

Napędy sensoryczne to takie, które wychwytują sygnał z otaczającego ich środowiska. Zazwyczaj takie czujniki zawierają elektronikę. W skład takich napędów wchodzą, czujniki indukcyjne, optyczne, akustyczne magnetyczne itp.

Symbole elektryczne czujników:

Symbol

Nazwa

Opis

Wygląd przykładowy

symbol elektryczny czujnik indukcyjnyStyk NO z napędem zbliżeniowym. Np. czujnik indukcyjnyCzujnik indukcyjny zamyka styk NO jeżeli zbliżymy do niego metal.czujnik-indukcyjny
symbol elektryczny styk przez magnesStyk NO z napędem zbliżeniowym  przez magnes; kontaktronKontaktrony stosowane są do kontroli otwarcia np. szafy elektrycznej, drzwi, włazu, bariery itp.kontaktron

 

2 symbol elektryczny czujnik akustycznyCzujnik ultradźwiękowy. PNP Służą do wykrywania obiektów. Sensor wysyła sygnał akustyczny i wychwytuje fale odbite od przeszkody. czujnik ultradzwiekowy
 2 symbol elektryczny czujnik optyczny nadajnik

2 symbol elektryczny czujnik optyczny odbiornik

Zapora świetlna; nadajnik i odbiornik optyczny ze stykiem NO (PNP);Służą do wykrywania obiektów, zabezpieczeń stref itp. czujnik optyczny bariera
 2 symbol elektryczny czujnik optyczny odbiciowyCzujnik optyczny odbiciowy ze stykiem NO (PNP). Służą do wykrywania obiektów, zabezpieczeń stref itp. czujnik optyczny odbiciowy
 2 symbol elektryczny styk termicznyStyk zwierny (NO) z samoczynnym uruchamianiem cieplnymJest to symbol ogólny zabezpieczeń wyzwalanych termicznie. np. Wyłącznik silnikowy, nadprądowy wylacznik silnikowy
 2 symbol elektryczny styk przez temperatureStyk NO sterowany temperaturą; przełącznik temperaturowy; termostatStyk wysterowany po przekroczeniu danej temperatury big_termostat_2

#3 Styki na schemacie elektrycznym pompowni ścieków

warningDo kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy, oto linki:


SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 1.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 2.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 3.


Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Na naszym przykładowym schemacie elektrycznym jest parę błędów. Między innymi na oznaczeniu styków przełącznika S1 i S2 –  R0A (Sterowanie manualne/ręczne / Wyłączone / Automatyczne). Według zestawienia aparatury (strona 25 wg. PDF) są to przełączniki pokrętne SP22-P3-10. Na slajdzie 2 umieściłem poprawki do przełącznika S1.

KURS – Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA:

KURSLEKCJAODNOŚNIK
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#0 WSTĘP DO KURSUCzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#1 ZŁĄCZKI I LISTWY ZACISKOWECzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#2 PRZEKAŹNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#3 STYCZNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#4 STYKI, PRZYCISKI, CZUJNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#5 UKŁADY STEROWANIA cz. 1/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#6 UKŁADY STEROWANIA cz. 2/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#7 SYMBOLE ZABEZPIECZEŃCzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#8 STEROWNIK PLC cz. 1/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#9 STEROWNIK PLC cz. 2/2Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#10 CEWKI ELEKTRYCZNECzytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#11 PRZYCISKI I PRZEŁĄCZNIKI (NAPĘDY STYKÓW)Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#12 ZABEZPIECZENIACzytaj…

23 listopada 2015 / Kategoria: , ,
  • Autor: Marcin Faszczewski
  • Założyłem blog i portal iAutomatyka.pl aby publikować i szerzyć informacje związane z automatyką. Od artykułów wyjaśniających zasady w świecie automatyki po posty informacyjne z wydarzeniami firm. Zapraszam czytelników do założenia konta i publikowania postów o automatyce razem z nami. Zapraszam też firmy do założenia profilu i umieszczenia swojej działalności w katalogu i na mapie automatyki jak i publikowania postów wśród społeczeństwa automatyków.
  • Więcej wpisów
  • http://iautomatyka.pl/
  • Witam,
    chciałem spytać, jak mam interpretować kropki stawiane przy krańcówkach, które są opisane np. „Praca”, „Próba” itd. Spotkałem się z tym zwłaszcza w schematach wyłączników z członami wysuwnymi… Co oznacza kropka z opisem „próba” przy krańcówce NO:

    1. Styk znajduje się w pozycji NC, a przejechanie wózkiem do pozycji „próba” spowoduje jego przełączenie na NO?
    2. Styk znajduje się w pozycji NO, a przejechanie wózkiem do pozycji „próba” spowoduje jego przełączenie na NC?

  • muody

    Cześć,
    odnośnie schematu elektrycznego – mógłby ktoś mi wytłumaczyć dlaczego po przekręceniu stacyjki można bez alarmu otworzyć szafkę? Bo jak ja patrzę na schemat to dla mnie powinien się włączyć alarm po zwarciu kontaktron niezależnie od stacyjki, a samo przekręcenie kluczyka też powinno włączyć alarm.
    Jaki błąd tu popełniam logiczny?

    Z góry dzięki za odpowiedz.
    Super blog!

  • amatorek

    Co oznacza ta strzałka przy przycisku bezpieczeństwa?

KATEGORIE
NAJNOWSZE WPISY
POLECANE FIRMY

Wszystko stanie się prostsze po zalogowaniu :)

Przypomnij hasło

Nie masz konta? Zarejestruj się

Forgot your password?

Enter your account data and we will send you a link to reset your password.

Close
z

    Przetwarzamy pliki... jeszcze chwilka…