ZOSTAŃ PARTNEREM PORTALU
Firma Johnson Controls jest czołowym dostawcą sprzętu automatyki budynkowej, systemów kontroli oraz usług w zakresie ogrzewania, wentylacji, klimatyzacji i chłodnictwa, a także systemów zabezpieczeń.

KATALOG PRODUKTÓW

POZNAJ JOHNSON CONTROLS

Jak czytać schematy elektryczne? #3 STYCZNIKI

Jak czytać schematy elektryczne? #3 STYCZNIKI
Stycznik – elektryczny łącznik mechanizmowy, przestawiany w sposób inny niż ręczny, o tylko jednym położeniu spoczynkowym styków ruchomych, zdolny do załączania, wyłączania i przewodzenia prądu w normalnych warunkach pracy obwodu, a także przy przeciążeniach. [1]

Załóżmy, że nie wiem co to stycznik. Czytam powyższą definicję i… dalej nie wiem. Na wstępie postaram się Wam wytłumaczyć czym jest stycznik – po prostu. Następnie przejdziemy do jego symboliki i oznaczeniach tego urządzenia na schematach.


W JAKIM PROGRAMIE RYSOWAĆ SCHEMATY ELEKTRYCZNE ?


 

#0 Co to jest stycznik?

fot 1. Stycznik 3-fazowy

Rys 1. Stycznik 3-fazowy

W poprzedniej lekcji #2 dość szczegółowo zostały opisane przekaźniki elektromagnetyczne. Styczniki można porównać do przekaźników, ponieważ zasada działania jest bardzo podobna: załączając cewkę stycznika zamykają się (zwierają) styki główne stycznika. Główna różnica między przekaźnikiem a stycznikiem polega na tym, że styczniki służą do załączania obwodów głównych (np. silników), natomiast przekaźniki mają za zadanie łączenie obwodów pomocniczych (np. sygnalizacyjnych, sterowniczych).

Poniższa animacja pokazuje stycznik podczas załączenia. Po wysterowaniu cewki (żółta) styki główne stycznika zamykają się (czerwone) i prąd przepływa ze źródła do odbiornika (np. silnika):

A1. Załączenie stycznika
Rys. 2. Załączenie stycznika

Można zatem powiedzieć, że stycznik jest to łącznik, którego zestyki robocze są zamykane przy pomocy elektromagnesu (cewki) i utrzymywane w takim stanie, dopóki napięcie cewki jest odpowiednio wysokie. Po przerwaniu obwodu cewki elektromagnesu następuje opadnięcie zwory (pod wpływem działania sprężyny) i otwarcie zestyków roboczych.

W uproszczeniu stycznik składa się z cewki, styków roboczych (głównych) oraz ze styków dodatkowych/pomocniczych.

Cewka – charakteryzuje się napięciem zasilania. Aby „uruchomić, wyzwolić” cewkę elektryczną należy zasilić ją prądem stałym lub zmiennym w zależności od typu cewki. Najczęściej spotykane cewki ze względu na napięcie zasilania to:

  • 12 VDC , 12 VAC,
  • 24 VDC, 24 VAC,
  • 48 VDC
  • 110 VAC
  • 230 VAC.

Styki robocze – są to styki główne stycznika, najczęściej trzy ze względu na 3-fazowe odbiorniki; normalnie otwarte – zwierne. w stosunku do styków pomocniczych lub styków przekaźnika, styki główne służą do uruchomienia odbiorników silnoprądowych (np. silniki, wentylatory, grzałki).

konfiguracja_stycznika

Dołączane styki pomocnicze

Styki pomocnicze –  mają taką samą rolę jak styki przekaźnika. Służą do przekazywania informacji. Mogą być stykami NO lub NC (patrz lekcja #2). Załączają (NO) lub rozłączają (NC) się razem ze stykami głównymi, zaraz po wysterowaniu cewki. Styki pomocnicze stycznika wykorzystuje do:

  • przekazania informacji o pracy odbiornika, np do sterownika PLC lub zapalając lampkę sygnalizacyjną,
  • blokady załączenia innego stycznika,
  • samo-podtrzymania stycznika,
  • logiki sterowania stycznikami, np. sterowanie kaskadowe,

 

#1 Stycznik VS Przekaźnik

Poniższa tabela przedstawia podsumowanie różnic między stycznikiem a przekaźnikiem:

 

 

STYCZNIK PRZEKAŹNIK
RÓŻNICE

Stycznik 3-fazowyRys. 3 Stycznik 3-fazowy

Przekaźnik-2polowyRys 4. Przekaźnik elektromagnetyczny,
2-polowy
Urządzenie do załączania układów silnoprądowych. Styczniki stosowane są do załączania urządzeń elektrycznych takich jak silniki, grzałki, transformatory itp. Urządzenia, które załączają/przekazują sygnały niskoprądowe lub sygnały o potencjale zerowym. Przekaźniki stosowane są np. do przekazania sygnału do sterownika PLC, załączenia sygnalizacji itp.
Większe rozmiary ze względu na ich przeznaczenie Mniejsze rozmiary.
Większa obciążalność prądowa styków głównych stycznika. Styki dodatkowe (o funkcji takiej samej jak styki przekaźnika) mają zazwyczaj mniejszą obciążalność. Mniejsza obciążalność prądowa styków przekaźnika. Prąd roboczy styków przekaźnika zwykle wynosi od 0,5 do 10A.
Stosunkowo mniejsza trwałość przełączeń. Większa trwałość przełączeń.
CECHY WSPÓLNE
  • Podobna zasada działania, podanie napięcia na cewkę uruchomi styki,
  • Cewki mogą mieć takie samo napięcie zasilania.
  • Symbol cewki może być taki sam,
  • Symbole styków dodatkowych stycznika, mogą być takie same jak styki przekaźnika,

 

#2 Symbole stycznika

Rys 4. Opis przyłączy stycznika

Symbol stycznika składa się z trzech części: cewki, styków głównych i styków dodatkowych.

  • Cewka w styczniku może być tylko jedna.
  • Styki główne przekaźnika są trzy i zawsze rysuje się je jako jeden symbol w postaci trzech styków.
  • Styki dodatkowe jako symbol, stosuje się tak samo jak styki przekaźnika. Może być ich kilka w zależności od stycznika i doczepianych modułów. Można je rysować nie koniecznie na tej samej stronie co cewka lub styki główne stycznika.

SYMBOL

OPIS

Czytanie schematów elektrycznych - Cewka przekaźnika

Cewka stycznika

symbol_cewka_stycznika

Cewka stycznika z opisem. Po lewej stronie cewki umieszcza się jej niepowtarzalną nazwę ID, w tym przypadku -ST1. Na schemacie nie może być więcej niż jedna cewka danego stycznika, tym samym nie może być dwóch cewek o tym samym ID. Pod ID na niektórych schematach można znaleźć opis, który ma pomóc w zidentyfikowaniu urządzenia np. firma, model, funkcje, napięcie cewki

 symbol_styki_glowne_stycznika Symbol styków głównych stycznika. Styki główne zawsze są rysowane razem.
symbol1_stycznik

 

symbol_stycznik

Symbole całego stycznika. Cewka, styki główne i dwa styki dodatkowe NO i NC. Jeżeli taki symbol jest narysowany w jednej linii to ID (-ST1) może być przypisane tylko do cewki. Od cewki do ostatniego styku na większości schematach jest narysowana przerywana linia.

 Czytanie schematów elektrycznych - styk NC Styk dodatkowy NC, normalnie zamknięty, styk rozwierny, może mieć inne oznaczenia przyłączy, np 51 i 52, 61 i 62
Czytanie schematów elektrycznych - styk NO Styk dodatkowy NO, normalnie otwarty, styk zwierny, może mieć inne oznaczenia przyłączy, np 23 i 24, 33 i 34

#3 Jak czytać schematy elektryczne – Stycznik

Do wyjaśnienia działania stycznika przygotowałem schemat (Rys 5.) z opcją samo-podtrzymania pracy silnika. Dzięki połączeniu równoległemu przycisku START i dodatkowego styku NO stycznika możliwa jest ciągłość pracy silnika po puszczeniu przycisku START.

Rys. 5. Przykład - samo-podtrzymanie stycznika po wciśnięciu STARTRys. 5. Przykład – samo-podtrzymanie stycznika po wciśnięciu START

Schemat – PDF (Rys. 5).

Elementy:

  • RG1 – wyłącznik główny
  • Q1 – wyłącznik silnikowy
  • ST1 – stycznik ze stykiem dodatkowym
  • M1 – silnik trójfazowy
  • S2 – przycisk NC
  • S1 – przycisk NO
  • X1,X2 – złączki

Przeanalizujmy po kolei układ sterowania z rysunku 5:

  1. Aby silnik ruszył musimy załączyć wyłącznik główny -RG1, [simple_tooltip content=’Wyłącznik silnikowy jest to zabezpieczenie silnika przed przeciążeniem prądowym. Załącza się go ręcznie natomiast wyłącznik ten rozłączy obwód samoczynnie po przekroczeniu określonego przeciążenia silnika – wyłącznik silnikowy zostanie opisany w późniejszych lekcjach’]wyłącznik silnikowy[/simple_tooltip] -Q1, oraz cewkę stycznika -ST1. 
  2. Jeżeli załączymy wyłącznik silnikowy -Q1 to w obwodzie sterowania 24VDC styk -Q1(13,14) zamknie się.
  3. Przycisk STOP -S2 jest NC – normalnie zamknięty więc niewciśnięty przewodzi prąd.
  4. Wciskając przycisk START -S1 załączymy cewkę stycznika -ST1. Cewka załączy styki główne oraz zamknie styk dodatkowy NO stycznika – ST1 (13,14).
  5. Puszczając przycisk START -S1, cewka stycznika nadal będzie zasilana przez dodatkowe styki stycznika -ST1. Oznacza to, że silnik wystartował po jednokrotnym wciśnięciu przycisku START i nadal pracuje.
  6. Dopiero wyłączymy stycznik -ST1, przerywając obwód przyciskiem STOP -S2 lub po przeciążeniu silnika i zadziałaniu wyłącznika -Q1 (jego styk dodatkowy –Q1 13,14  po przeciążeniu się rozłączy).

Dodatkowe wnioski z rysunku 5:

  • Na schematach przy urządzeniach głównych (np. cewki, wyłączniki silnikowe) mogą pojawiać się dodatkowe niepodłączone symbole. Na rys. 5. widać że obok symbolu wyłącznika silnikowego -Q1 pojawił się niepodłączony styk NO 13,14. Jest to taki spis treści dodatkowych styków urządzenia, pod tym stykiem jest odniesienie do jego pozycji 1.3 (strona 1 kolumna 3). Jest to bardzo przydatne gdy wyłącznik silnikowy jest na jednej stronie a jego styk dodatkowy  znajduje się np. kilka stron dalej.
  • Przeanalizujcie jak by działał układ, gdybyśmy zabrali dodatkowy styk stycznika -ST1 (13,14). Po wciśnięciu START -S1 silnik by się uruchomił ale po puszczeniu natychmiast by się zatrzymał.
  • Zauważcie że silnik jest zasilany 400V i takie jest napięcie na stykach głównych stycznika natomiast cewka -ST1 jest zasilania napięciem stałym 24VDC.

#4 Styczniki na gotowym schemacie pompowni ścieków

warning Do kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy, oto linki:


SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 1.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 2.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 3.


Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

W przykładowym schemacie pompowni są dwa odbiorniki wysokoprądowe – pompy ściekowe, a zatem styczniki są dwa. Każdy silnik musi zostać zabezpieczony przed przeciążeniem, dlatego przed stykami głównymi stycznika znajduje się wyłącznik silnikowy. Styk dodatkowy stycznika został wykorzystany do zapalenia lampki oraz do przekazania sygnału do sterownika MT101. Na poniższych slajdach umieściłem komentarze dotyczące tych styczników:

 

KURS – Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA:

KURS LEKCJA ODNOŚNIK
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #0 WSTĘP DO KURSU Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #1 ZŁĄCZKI I LISTWY ZACISKOWE Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #2 PRZEKAŹNIKI Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #3 STYCZNIKI Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #4 STYKI, PRZYCISKI, CZUJNIKI Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #5 UKŁADY STEROWANIA cz. 1/2 Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #6 UKŁADY STEROWANIA cz. 2/2 Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #7 SYMBOLE ZABEZPIECZEŃ Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #8 STEROWNIK PLC cz. 1/2 Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA #9 STEROWNIK PLC cz. 2/2 Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI #10 CEWKI ELEKTRYCZNE Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI #11 PRZYCISKI I PRZEŁĄCZNIKI (NAPĘDY STYKÓW) Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI #12 ZABEZPIECZENIA Czytaj…

Leave your vote

14 points
Upvote Downvote

Total votes: 13

Upvotes: 13

Upvotes percentage: 100.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

9 listopada 2015 / Autor Marcin Faszczewski / Kat. , ,
  • Marcin Wiśniewski

    Bardzo prosty i wiele tłumaczący artykuł. Czy mógłbyś opisać zasadę działania przekaźników bezpieczeństwa(np. G9SA-TH301 lub innego) wraz z przykładem?

    • Witaj, dziękuję za opinię. Staram się pisać prostym językiem, aby czytelnik mógł bez większego wysiłku zrozumieć treść. Aktualnie jestem w trakcie przygotowywania kursu „Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA” i chciałbym zachować logiczny ciąg tych lekcji. Wprowadzenie teraz artykułu o przekaźnikach bezpieczeństwa może wprowadzić dezorientację. Lekcja o zabezpieczeniach z pewnością się pojawi, lecz nie jestem w stanie powiedzieć kiedy 🙂 Zastanowię się też nad napisaniem oddzielnego artykułu na ten temat, wtedy pojawi się wcześniej.

  • Filip Sz

    Solidny materiał! Ogromny plus za pokazanie przykładów na schematach przemysłowych jak dla mnie bardzo praktyczny poradnik

    • Dobrze, że kurs zbiera pozytywne opinie! Aktualnie poszukuję kolejnego, większego obiektu przemysłowego ze schematami elektrycznymi. W międzyczasie chyba skorzystam z przykładowego schematu z programu WSCAD w wersji demo :).

  • Dawid

    Bardzo dobrze czyta mi się powyzszy kurs, wielkie brawa dla autora!

  • Mati

    Bardzo przydatna praca !!;)

  • Pingback: SZKOLENIE SIEMENS #1 Jadę do Gliwic • iAutomatyka.pl()

Hey there!

Sign in

Forgot password?

Don't have an account? Register

Close
of

Processing files…