Jak czytać schematy elektryczne? #2 PRZEKAŹNIKI

Jak czytać schematy elektryczne? #2 PRZEKAŹNIKI
Przekaźniki są podstawowymi urządzeniami niemal w każdej instalacji elektrycznej i AKPiA. Zasada działania przekaźników jest prosta: wysterowanie cewki przekaźnika powoduje przekazanie sygnału dalej, przez styki.

Na wstępnie lekcji musimy zrozumieć jak działają przekaźniki, jakie są ich cechy i funkcje. Dopiero wtedy w pełni możemy zrozumieć jak odczytać symbole przekaźnika na schemacie.

#0 Działanie  przekaźnika elektromagnetycznego

W uproszczeniu, przekaźnik składa się z dwóch części: z cewki i styków. Jeżeli wysterujemy elektrycznie cewkę to styki się zamkną lub otworzą.

cewka – charakteryzuje się napięciem zasilania. Aby „uruchomić, wyzwolić” cewkę elektryczną należy zasilić ją prądem stałym lub zmiennym w zależności od typu cewki. Najczęściej spotykane cewki ze względu na napięcie zasilania to:

  • 12 VDC , 12 VAC,
  • 24 VDC, 24 VAC,
  • 230 VAC.

styki – charakteryzują się stanem (otwarte lub zamknięte) podczas spoczynku cewki i po jej wysterowaniu. W większości przypadków stosuje się trzy rodzaje styków:

  • NO – styk normalnie otwarty. Styk ten jest otwarty (nie przewodzi prądu), kiedy cewka nie jest wysterowana i zamyka się (przewodzi prąd), kiedy cewka jest wysterowana.
  • NC – styk normalnie zamknięty. Styk ten jest zamknięty, kiedy cewka nie jest wysterowana i otwiera się, kiedy cewka jest wysterowana.
  • NCNO (lub c/o ang. close/open)- styk przełączny między NC a NO.

Pamiętam jak pierwszy raz w życiu miałem z tym styczność i moja wyobraźnia była lekko zagubiona. Dlatego dla początkujących umieszczam film z YouTube użytkownika RS Elektronika, który szczegółowo tłumaczy jak działa przekaźnik:

Film można oglądać od 3:31.

 #1 Symbole przekaźnika

Symbol przekaźnika składa się z dwóch części – cewki i styków. Cewka w przekaźniku jest tylko jedna, natomiast styków w przekaźniku może być wiele. O liczbie i typie styków decyduje model przekaźnika. Między innymi możemy wyróżnić:

W przekaźniku dwupolowym podanie napięcia na cewkę przekaźnika wyzwoli przełączenie w dwóch polach styków na raz. Symbolika przekaźników na schematach elektrycznych została przedstawiona poniżej:

SYMBOL

OPIS

Czytanie schematów elektrycznych - Cewka przekaźnika

Cewka przekaźnika elektromagnetycznego

Czytanie schematów elektrycznych - Cewka przekaźnika z opisem

Cewka przekaźnika elektromagnetycznego z opisem. Po lewej stronie cewki umieszcza się jej niepowtarzalną nazwę ID, w tym przypadku -K2. Na schemacie nie może być więcej niż jedna cewka danego przekaźnika, tym samym nie może być dwóch cewek o tym samym ID. Pod ID na niektórych schematach można znaleźć opis, który ma pomóc w zidentyfikowaniu urządzenia np. firma, model, funkcje, napięcie cewki

 Czytanie schematów elektrycznych - styk c/o Symbol styku przełącznego NC NO (lub c/o ang. close/open).  Jeżeli styk jest narysowany na tej samej stornie co cewka do której należy oraz w tej samej linii co cewka, to styk może nie mieć dorysowanego ID.
 Czytanie schematów elektrycznych - styk c/o z opisem

Symbol styku przełącznego NC NO z opisem. Po lewej stronie styku umieszcza się ID przekaźnika (-K2) jeżeli:

  • styk jest narysowany na tej samej stronie ale nie po prawej stronie cewki i nie w tej samej linii co cewka,
  • styk jest narysowany na innej stronie, wtedy pod ID możemy spotkać index (/1.3 – strona 1 kolumna 3), który mówi nam gdzie na schemacie możemy odnaleźć cewkę do której należy ten styk
Czytanie schematów elektrycznych - przekaźnik

Czytanie schematów elektrycznych - przekaźnik

 Symbole całego przekaźnika 4 polowego c/o, tj. cewka ze stykami. 
Czytanie schematów elektrycznych - styk NCStyk NC, normalnie zamknięty, styk rozwierny
Czytanie schematów elektrycznych - styk NOStyk NO, normalnie otwarty, styk zwierny

#2 Przekaźniki na schematach elektrycznych – czytanie

No właśnie! O co chodzi z tym opisem normalnie otwarty, normalnie zamknięty. Dlaczego normalnie? Postaram się Wam to wyjaśnić. Normalnie – czyli w stanie przed wysterowaniem cewki. Schemat musi zostać narysowany w taki sposób, aby przedstawiał instalację w stanie przed podaniem napięcia zasilającego i przed wykonaniem jakiegokolwiek działania w układzie sterowania (np. przed wciśnięciem jakiegoś przycisku, przed wysterowaniem cewki itp). Przeanalizujmy poniższy wycinek schematu 1. Układ jest zasilany napięciem 24VDC. Wciśnięcie przycisku S1 spowoduje wysterowanie przekaźnika K2 i zmianę pozycji styków 11,12,14 oraz 21,22,24:

Rys. Prezentacja działania styków NC i NO

Schemat 1. Prezentacja działania styków NC i NO

Schemat 1 przedstawia układ elektryczny w stanie beznapięciowym i przed wykonaniem jakiejkolwiek czynności.

Po podaniu zasilania 24VDC na zaciski + i -:

  1. Cewka przekaźnika -K2 nie ma zasilania więc nie jest wysterowana, dlatego że przycisk -S1 nie jest wciśnięty.
  2. Na przyłączach 11,12,14 przejście jest tylko między przyłączami 11 i 12 więc lampka -H9 nie ma zasilania i nie świeci.
  3. Na przyłączach 21,22,24 przejście jest tylko między przyłączach 21 i 22 więc lampka -H10 ma zasilanie i świeci.

Po wciśnięciu przycisku -S1:

  1. Cewka przekaźnika -K2 ma zasilanie więc jest wysterowana.
  2. Na przyłączach 11,12,14 następuje zmiana przejścia z 11 i 12 na 11 i 14   więc lampka -H9 ma zasilanie i świeci
  3. Na przyłączach 21,22,24 następuje zmiana przejścia z 21 i 22 na 21 i 24   więc lampka -H10 nie ma zasilania i nie świeci.

Zupełnie odwrotną sytuację będziemy mieli jeżeli przycisk -S1 zamienimy na NC (-S2):

Rys. Prezentacja działania styków NC i NO

Schemat 2 . Prezentacja działania styków NC i NO

Po podaniu zasilania przed wciśnięciem -S2 od razu zaświeci lampka -H9. Następnie po wciśnięciu -S2 lampka -H9 zgaśnie a zapali się lampka -H10.

Jeżeli pierwszy raz masz styczność ze stykami NC i NO, to przeanalizuj proszę te dwa schematy.

#3 Przekaźniki na gotowym schemacie pompowni ścieków

warningDo kursu potrzebny będzie Wam przykładowy schemat. W sieci znalazłem schemat elektryczny i AKPiA pompowni ścieków. Myślę że na początek wystarczy, oto linki:


SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 1.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 2.

SCHEMAT ELEKTRYCZNY – link 3.


Dokumentacja zawiera też opis i rysunki.

Na schemacie elektrycznym i AKPiA pompowni ścieków można znaleźć następujące modele przekaźników:

W tej lekcji skupimy się na przekaźnikach elektromagnetycznych, ze schematu pompowni ścieków wybrałem do analizy przekaźnik K5. Na poniższych slajdach dość szczegółowo wyjaśniłem jakie informacje możemy uzyskać na jego temat.

#4 Podsumowanie

Na uwagę zasługuje fakt, że schematy elektryczne i AKPiA mogą różnić się od siebie pod wieloma względami. Wygląd schematu zależy od wielu czynników a między innymi:

  • od Projektanta / Kreślarza i jego nawyków, umiejętności, wiedzy i cierpliwości.
  • od środowiska w jakim powstaje schemat (np. EPLAN, WSCAD, SEE itp)
  • od etyki projektowania, to jest stosowania norm (np. IEC)
  • od terminu „dead line” ukończenia projektu :), choć są projektanci i firmy, którzy ponad wszystko stawiają na jakość.

Na przykład: na przedstawionym obiekcie pompowni ścieków, zainstalowano przekaźniki czteropolowe ze stykami przełącznymi c/o (przełączne między NC a NO) tzn. takie:

Czytanie schematów elektrycznych - styk c/o

Jednak na schemacie pompowni ścieków narysowane są styki w taki sposób w jakim zostały wykorzystane, tj tylko przyłącza 11,14 (przyłącze 12 nie bierze udziału w układzie sterowania więc zostało pominięte w schemacie.)” :

Styk NO czytanie schematow elektrycznych2

Takie praktyki są dość często stosowane choć w mojej opinii, lepiej jest jak rysuje się cały symbol styku.

Jeżeli masz jakieś wątpliwości, pytania lub uwagi to proszę napisz to w komentarzu.




KURS – Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA:

KURSLEKCJAODNOŚNIK
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#0 WSTĘP DO KURSUCzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#1 ZŁĄCZKI I LISTWY ZACISKOWECzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#2 PRZEKAŹNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#3 STYCZNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#4 STYKI, PRZYCISKI, CZUJNIKICzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#5 UKŁADY STEROWANIA cz. 1/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#6 UKŁADY STEROWANIA cz. 2/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#7 SYMBOLE ZABEZPIECZEŃCzytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#8 STEROWNIK PLC cz. 1/2Czytaj…
Jak czytać schematy elektryczne i AKPiA#9 STEROWNIK PLC cz. 2/2Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#10 CEWKI ELEKTRYCZNECzytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#11 PRZYCISKI I PRZEŁĄCZNIKI (NAPĘDY STYKÓW)Czytaj…
BAZA SYMBOLI ELEKTRYCZNYCH I AUTOMATYKI#12 ZABEZPIECZENIACzytaj…

02-11-2015 / 1 Komentarz / Autor / Kat. , ,

    Dodaj komentarz